Suchość w jamie ustnej (kserostomia) jest przewlekłym stanem chorobowym związanym z zanikiem śliny w jamie ustnej. Zaburzenie pracy slinianek, produkujących ślinę może być wynikiem choroby, działania leków, terapii np. onkologicznej lub zmian związanych z wiekiem.

U pacjentów onkologicznych, w przypadku radioterapii przyjęcie nawet najmniejszych dawek promieniowania prowadzi do wystąpienia objawów kserostomii. Bezpośrednio po terapii dochodzi do redukcji sekrecji (wydzielania) śliny o 60%. Zmniejszenie suchości nie znika zaraz po leczeniu, często utrzymuje się nawet przez kilkanaście miesięcy od ostatniej radioterapii. Nasilenie kserostomii zależy od dawki promieniowania i jego umiejscowienia. Częściowa regeneracja gruczołów ślinowych następuje po około roku, jednak proces ten trwa jeszcze dłużej, jeśli były one bezpośrednio poddawane naświetlaniu.
Badania w kierunku objawów i diagnostyki kserostomii u pacjentów poddawanych radioterapii wykazały, iż suchość w jamie ustnej jest najczęściej zgłaszanym objawem zarówno przez pacjentów, jak i w obserwacji obrazu klinicznego.

W przypadku chemioterapii suchość jamy ustnej jest zjawiskiem przejściowym – ślinianki regenerują się około 2-8 tygodni po zakończeniu leczenia. Lista leków, w tym chemiofarmaceutyków wywołujących kserostomię obejmuje ponad 400 pozycji. W hematologii w związku z zastosowanym leczeniem chemioterapeutykami dochodzi do takiego samego uszkodzenia pracy ślinianek, jak w przypadku chemioterapii innych nowotworów. Ponadto u pacjentów poddanych przeszczepieniu komórek macierzystych szpiku kostnego częstość zapalenia błony śluzowej jamy ustnej w stopniu 3 lub 4 wg WHO sięga 75%.

Wykazano, iż zjawisko kserostomii wzrasta wraz z liczbą przyjmowanych leków oraz współistniejących schorzeń ogólnych. W opiece paliatywnej problem suchości jamy ustnej jest o tyle istotny, że u pacjentów cierpiących na kserostomię obserwuje się uszkodzenia mechaniczne oraz zwiększoną podatność́ na owrzodzenia błony śluzowej, kandydozę jamy ustnej, próchnicę, zaburzenia smaku. Wpływa to znacznie pogorszenie jakości życia chorych oraz zmniejszenie ilości przyjmowanych pokarmów i płynów, co zwykle sprzyja wyniszczeniu i odwodnieniu organizmu. Paliatywna radioterapia, zmiany narządowe i wyniszczenie organizmu, przebyte leczenie oraz stosowane w opiece paliatywnej leki nakładają się na wystąpienie i przebieg kserostomii u pacjentów.

Suchość w jamie ustnej, bez względu na czas jej trwania jest uciążliwym i bolesnym stanem. Bez odpowiedniej pielęgnacji jamy ustnej oraz celowanego leczenia, kserostomia jest przyczynkiem do rozwoju stanów zapalnym (link do: zapalenie błony śluzowej jamy ustnej). Jako spodziewane działanie niepożądane radioterapii i chemioterapii, suchość jamy ustnej może być z powodzeniem łagodzona poprzez np. zastosowanie odpowiedniej pielęgnacji jamy ustnej przy użyciu płynu do płukania FOMUKAL.